Nederland is eeuwenlang ingericht op het afvoeren van water: sloten, gemalen en dijken die overtollig water zo snel mogelijk laten wegstromen. Door klimaatverandering verandert die opgave. Buien worden heftiger en de zomers juist droger. Steeds meer waterschappen draaien de logica daarom om: in plaats van water alleen af te voeren, moet het juist vastgehouden worden. Dit zodat het de bodem in kan zakken en beschikbaar blijft voor droge periodes.
Dat klinkt abstract, totdat je een voorbeeld ziet waarin het heel concreet wordt. Zoals in Breedeweg, een klein dorp in de gemeente Berg en Dal. Daar hebben de gemeente, het waterschap, bewoners en boeren samen een gebied opnieuw ingericht om zowel wateroverlast als verdroging aan te pakken.
Het project: van noodgreep naar voorbeeldproject
Breedeweg ligt aan de voet van een heuvelachtige stuwwal. Bij een flinke bui stroomt alles wat op de helling valt, via natuurlijke laagtes naar beneden, recht het dorp in. In 2016 én 2017 ging dat grondig mis: straten en kelders liepen onder.
Tussen 2022 en 2025 voerden de gemeente Berg en Dal, Waterschap Rivierenland en de bewoners samen meer dan veertig maatregelen uit. Die liggen verspreid over zeven zogeheten stroombanen: de laagtes in het landschap waarlangs het water bij hevige regen ongecontroleerd naar beneden stroomde. Door onder meer infiltratiebekkens aan te leggen, wordt dat water nu opgevangen en vastgehouden. Zo kan het de bodem in trekken in plaats van straten te overspoelen. Alleen al bij één van die stroombanen leverde dat 14,5 miljoen liter extra waterberging op, vergelijkbaar met zes olympische zwembaden. Daarvoor was wel ruimte nodig: er werden meerdere hectares grond voor aangekocht.
Het project besloeg twee werksporen tegelijk. Op de helling werd het water vastgehouden. In het dorp zelf ging het om de regen die daar valt: minder tegels, meer groen. Ook dat vroeg om samenwerking, met grondeigenaren die maatregelen op hun land toestonden en met bewoners die hun eigen tuin aanpakten.
Wat kunnen we leren van dit project?
Erik Riemersma is gebiedscoördinator Rijk van Maas en Waal bij Waterschap Rivierenland en was nauw betrokken bij Breedeweg. Hij kijkt niet naar één project, maar naar alles wat in het gebied speelt: sloten baggeren, dijkversterkingen, wateroverlast en watertekort. Ook de plannen van provincie en gemeente horen daarbij.
"Elke opgave en project kost ruimte. Als je alles los van elkaar gaat uitvoeren, is er simpelweg te weinig ruimte. De verbinding tussen al die projecten is misschien wel het belangrijkste van mijn werk. Ik kijk daarom niet alleen naar wat er nu speelt, maar drie tot tien jaar vooruit."
– Erik Riemersma, gebiedscoördinator Rijk van Maas en Waal, Waterschap Rivierenland
Begin bij de bron
Het water op de helling vasthouden, zodat het de grond in kan zakken en niet meer het dorp instroomt, was volgens Erik de kern. Maar vasthouden kost ruimte en die ruimte is schaars. Waar geen grond kan worden aangekocht, is het gesprek met de grondeigenaar de sleutel. "Het is minder erg als een grasland een keer overstroomt, maar hoe je het ook wendt of keert, het levert de boer schade op. Dan moet je echt met elkaar aan tafel en dat is niet altijd makkelijk."
Bewoners meenemen
Met de maatregelen op de helling was de helft van het probleem opgelost. Maar ook de regen die in het dorp zelf valt, moet ergens naartoe en in een tuin vol tegels wordt dat lastig. Hoe krijg je bewoners zover dat ze die tegels eruit halen? Niet met de stok maar juist met de wortel. Bewoners konden met een prijsvraag een tuinontwerp winnen en op verschillende bewonersavonden hoorden ze wat een groene tuin doet met regenwater. Wie naar huis ging, kreeg een plantje mee. Samen met een lokaal natuur- en educatiecentrum, De Bastei, trok het project bovendien de wijk in.
De gemeente gaf zelf het goede voorbeeld. Een deel van het dorpsplein was vroeger volledig bestraat. Inmiddels is de helft van die bestrating verdwenen en is er een mooi parkje voor in de plaats gekomen. "Zo laten we zien dat we er samen voor staan. Het is een investering in de toekomst," vertelt Erik.
De brug naar het onderwijs
Wat Breedeweg laat zien, is dat klimaatadaptatie niet alleen een technisch vraagstuk is, maar ook een sociaal proces. Het werkt het best wanneer mensen het probleem zien en zich mede-eigenaar voelen van de oplossing. Dat inzicht is minstens zo waardevol voor het onderwijs als de techniek achter infiltratiebekkens.
Breedeweg is daarmee ook een mooie casus voor in de klas. Het gebied is een klaslokaal op zich: een deel is dorp, een deel is groen en je ziet er met eigen ogen waar het water naartoe gaat.
Voor jongeren betekent dit dat waterberging niet alleen iets is om over te lezen, maar iets om zelf te onderzoeken en vorm te geven. Per onderwijsniveau kan dat er zo uitzien:
- Primair onderwijs: leerlingen onderzoeken waar regenwater op het schoolplein direct in het riool verdwijnt. Ze bouwen een maquette van helling en dorp en zien wat er gebeurt als het "regent". Een teken- of ontwerpwedstrijd voor een groen schoolplein sluit aan bij de prijsvraag die bewoners in Breedeweg kregen.
- Voortgezet onderwijs: bij aardrijkskunde of biologie doen leerlingen veldwerk in de eigen wijk, met meet- en interpretatieopdrachten. Ze meten bijvoorbeeld hoeveel verharding er is of hoe snel regenwater de grond in zakt, en interpreteren wat dat betekent bij een flinke bui. Op basis daarvan doen ze een onderbouwd voorstel aan de gemeente of de school, net als de bewoners van Breedeweg die meedachten over oplossingen.
- Mbo, hbo en wo: het tertiair onderwijs kan worden benaderd voor concrete opgaven in het gebied. Denk aan het vergroenen van tuinen en openbare ruimte, of aan ontwerp- en onderzoeksopdrachten, zoals het ontwerp van een graft of onderzoek naar verdroging op de stuwwal.
Direct aan de slag?
De animatievideo's van het project zijn onlangs opgenomen in ons lesaanbod. Je vindt de video's hier. Eén video laat het eindresultaat zien en per stroombaan wordt uitgelegd welke maatregelen er zijn genomen. Zo zien leerlingen van dichtbij hoe een infiltratiebekken werkt. Ze zien ook hoe het oefenveld van voetbalclub Rood Wit één meter lager werd gelegd, zodat het bij zware regen als opvangbekken dient.
Wil je als school of opleiding een waterprofessional uitnodigen voor een gastles of excursie? Op deze pagina lees je meer over het boeken van een gastles.
Of wil je met water aan de slag in je eigen regio? Watereducatie bouwt aan een breed netwerk dat aanbod en ondersteuning biedt aan alle onderwijsniveaus, van basisschool tot universiteit. Neem een kijkje op watereducatie.nl of stuur ons een bericht. Dan brengen we je in contact met de waterprofessionals bij jou in de buurt.
